8 Ekaina 2025
Arriskuak murriztea jaialdietan: erronka gero eta handiagoa
AUTOREA// Rosa María Calvo, Ai Laket!!eko kidea
Artikulu hau, jatorriz, lasdrogas.info webgunean argitaratu zen, 2025ko maiatzaren 5an (jatorrizko hizkuntzan argitaratzen da): https://www.lasdrogas.info/opiniones/reduccion-de-riesgos-en-festivales-un-desafio-creciente/
Azken urteotan, musika-jaialdiak eragin handiko kultur ekitaldi gisa finkatu dira, bai turismoan, bai ekonomian. Datu bat: 2022an 900 jaialdi inguru egin ziren Espainian. Ekitaldi horien inguruan oso industria turistiko indartsua sortu da, eta hori erraz ikus dezakegu FITUR (Turismoaren Nazioarteko Azoka) bezalako espazioetan musika-jaialdiek duten protagonismo gero eta handiagoan, edo nola eraiki duten “jaialdien industria” bat, inbertsio pribatutik edaten duena bai, baina inbertsio publikotik ‒BBK Live edo Mad Cool bezalako ekitaldietan, kasu‒ milioi bat euro arteko dirulaguntza ere jaso dezkakeena. Ildo horretan, Nando Cruz kazetariak “kulturaren instrumentalizazio turistikoaz” hitz egiten du Macrofestivales, el agujero negro de la música (2023) liburuan, ekitaldi horiek estrategia turistiko-ekonomikoen mende egoteari buruz, hain zuzen. Duch M, Calafat A eta Juan M. autoreek Prevención y reducción de riesgos en el ocio nocturno: el papel de las corporaciones locales (2016) lanean adierazi dutenez, herrialde garatuetan, batez ere profil gazteenetan, eskaintza kulturalaren erakargarritasuna, neurri handi batean, eskaintza horrek gaueko aisialdi-bizitza integratzen duen edo ez arabaerakoa da. Jaialdien kasu espezifikoan, edari alkoholdunen kontsumoa ekitaldiaren giltzarri bat da, eta, gainera, mota desberdinetako probatze estimulatzaileak eta/edo psikodelikoak egiteko joera dagoen espazioa da. Alde horretatik, Energy Control-ek, aisialdiko espazioetan drogak prebenitzeko eta horiei buruzko informazioa emateko Estatuko programak, adierazi du hainbat egun irauteak aparteko arrisku batzuk dakartzala, dosiei eta maiztasunari dagokienez alkohola eta beste substantzia batzuen erabilera handiagoa izan baitaiteke. Gainera, atsedena edo elikadura ez zaintzeak beste arrisku-faktore batzuk gehitzen ditu.
Zentzu horretan zainketa batzuk eskatzeak zentzuzkoa dirudi. Baina, nolakoa da mundu hau? Enpresa gutxi batzuek antolatzen dituzte jaialdi ugari, eta babesleek garrantzi handia dute, batez ere edari alkoholdunen enpresek. Antolatzaileek eurek etengabe sustatzen dute edari horien kontsumoa, beren esparruetako hainbeste espazio babestean, hasi eszenatokien izenetatik, eta sarreretan, ontzietan, sareetan eta bestelako publizitate-euskarrietan logoak inprimatzera arte. Garagardoaren kasuan, musika-jaialdi batean haren iraupena, ikusle kopurua eta edariaren prezioaren arabera, milioi eta erdi euro fakturatu ahal izango ditu edari mota horrekin bakarrik. Horregatik, alkohola, ezinbestean, gelditu beharreko geltokia da jaialdietan drogak kontsumitzeari buruz hitz egiten badugu.
Alkohola da ekitaldi horietan gehien kontsumitzen den droga, eta osasun-arreta gehien eragiten duena. Baina antolatzaileek ez dute kontuan hartzen bertaratutakoen alkohol-kontsumoa, nahiz eta etekinak bapo ekarri dizkien. Doako ur edangarriaren eskasia da ekitaldi horietan kalteak eragin dituen elementu nagusietako bat. Jaialdien denboraldia udako hilabeteetan kontzentratzen da. Hori dela eta, jendez gainezka dagoen leku bateko tenperatura altuak eta alkoholaren berezko alterazio fisikoak direla-eta, ur edangarria eskuratzea lehentasunezko afera bat da, deshidratatzeko arriskua baitago. Ekitaldi horiei begira, ur-hornidura askotan azpimarratu eta gomendatu izan da, eta, gero eta doako ur edangarrirako sarbide gehiago ikusten diren arren, oraindik ere gabezia askoren berri ematen da, baita jaialdien barretan agortzeraino ere, edo ikaragarri garesti saltzeraino. Jaialdi-esparrutik kanpo ere azter daitezke kontsumo horren ondoriozko arriskuei aurre egiteko ekintzak. Besteak beste, alkoholimetro ez-zigortzaileen banaketa. Jaiaren ondoren gidatu nahi duen pertsonak kontsumoa murrizt dezan estrategia bat da, horrela jakin baitezake alkoholaren legezko muga gainditzen duen ala ez. Hala ere, Lloret Irlesek eta Cabrera-Peronak (2023) adierazi dute estrategia horren eraginkortasuna handitzeko beste prebentzio- eta hezkuntza-ekintza batzuekin batera bultzatu behar dela.
Horrela, gune horietan droga-kontsumoaren arriskuak murrizteko ekintzak sustatzeak onurak ekar diezazkieke bertaratuei. Estrategia horiek gaueko aisialdiarekin lotutako hainbat alderdi hartzen dituzte kontuan, besteak beste, substantzien kontsumoa, legezkoak zein legez kanpokoak. Gune horietako drogen kontsumoari dagokionez, polikontsumo esperimentala eta noizbehinkakoa izan ohi da, aisialdiarekin lotzen dena, alkoholaren, MDMAren, anfetaminaren eta kokainaren nagusitasunarekin. Arriskuak murriztearen ikuspegitik, kontsumitzaileek interes handiz hartzen dituzten esku-hartzeak egiten dira. Erabiltzailearen kontsumo espezifikoari buruzko informazio espezifikoa ematea, hainbat arlotako (osasunekoa, soziala eta legala) baliabide eta kontsumigarri erabilgarriekin batera, gutxitan erabiltzen diren estrategiak dira, zigor-izaerako beste batzuen aldean. Orain arte, batez ere, zigor- eta diru-bilketako metodologiak garatu dira, kontsumo horiei heltzeko estrategia hedatuenak diren aldetik. Ildo horretan, musika-jaialdietarako sarbideetan drogak detektatzeko txakurrak erabiltzea da gune horietako adibiderik bortitzena. Praktika hori nahiko zalantzagarria da, baita kaltegarria ere. Batzuetan, jaialdira sartzera doazenek gorputz-barrunbeetan ezkutatzen dituzte substantziak, drogak ekitaldian bertan erosten dituzte (horrek areagotu egiten du droga faltsutuak edo zalantzazko kalitatekoak kontsumitzeko arriskua), edo “izuaren bidezko kontsumoak” gertatzen dira (Claudio Vidal, 2018), hau da, txakurrak ikustean gainean eramaten den guztia azkar irenstea, eta horrek areagotu egiten ditu kontsumoa ez tartekatzearekin eta gomendagarria dena baino dosi handiagoak kontsumitzearekin lotutako arriskuak.
Ildo horretan, aisialdiko espazioetan (rave-ak, kontzertuak eta jaialdiak) substantziak testatzea in situ esku hartzeko estrategia gisa erabili da kontsumitzen den edo kontsumitu nahi den substantziaren konposizio kimikoa identifikatu eta erabiltzaileari horren berri emateko. Horrela, printzipio aktiboak edo faltsutzaileak hauteman daitezke, erabiltzailearen kontsumo espezifikotik erator daitezkeen efektu, balizko arrisku eta arrisku horiek saihesteko moduari buruzko informazioa emateko. Edozein kontsumo motatan, laginaren edukia ezagutzea funtsezkoa da arriskuak murrizteko. Metodologia horri esker, oso irisgarriak ez diren biztanleengana irits gaitezke, eta kontsumitzaileekin zuzenean esku har dezakegu arrisku potentzialeko kontsumoak dauden guneetan. Ez kontsumitzea erabakitzen dutenentzat, informazio horrek indartu egiten du haien erabakia, eta kontsumitzea erabakitzen dutenentzat, baliabideak ematen dira, ez dadin hain kaltegarria izan. Kontsumoa batez ere gaueko aisialdian kontzentratzen eta noizean behinkakoa denean, ez da hautematen kontsumitzeari uzteko asmorik, baina ohitura osasungarriagoak hartzeko eta kontsumitzen diren substantziei buruzko informazio gehiago lortzeko asmoa ikusten dugu. Horri dagokionez, nabarmendu behar da kontsumo horietan aurre egin beharreko arrisku gehienak informazio eskasetik, legez kanpoko baldintzatik eta drogen inguruko tabutik eratortzen direla. Hori dela eta, arriskuak murriztea funtsezkoa da, izan ere, laburbilduz, helburu hauek ditu: kontsumoetan erantzukizuna sustatzea eta erabaki informatuak bultzatzea; substantziak kontsumitzearen (eta beste motibo batzuen) ondoriozko desordenak, gaixotasunak eta istripuak murriztea; festa-guneetan jokabide gatazkatsuak, erasoak eta/edo jazarpenak murriztea, eta sexu-harreman arriskutsuak prebenitzea, transmisio-gaixotasunak eta/edo nahi ez diren haurdunaldiak eragin ditzaketenak.
Arlo honetan lan egiten duten beste profesional batzuekiko koordinazioa ikusita, eta baliabideen plangintza egite aldera, 2021ean Espainiako Ospitaleetako Larrialdietako Drogen Azterketa Sareak iragarri zuen jaiegunetako laguntza-baliabideen plangintza hori egokitu behar zela, eta adierazi zuen garrantzitsua dela behatoki toxikologiko bat ezartzea, joerak identifikatzeko eta arreta hobetu ahal izateko. Ildo horretan, horrelako jaialdi bat aurreikusten denean, proiektu horiek ‒emaitzen konfidentzialtasunari eta gardentasunari esker‒ aukera ematen dute kontsumoen joerak behatu, datuak bildu eta informazio hori substantzien kontsumoan prebentzio sanitariora bideratutako ekintzak garatzeko.
Azpimarratu behar da substantzia horiekin bizitzen ikasteko beharra. Ezagutzen ditugun kultura askoren ondare soziokulturalean kontzientzia-egoera aldatzen duten substantziak agertzen dira. Gaur egun, mendebaldean, bereziki presente dago musika-jaialdietan, horiek negozio bat baino haratago doaz eta gure garaiko kultur adierazpen handienetako bat dira. Tokiko erakundeek eta antolatzaileek, askotan, maila bikoitzarekin jokatzen dute ekitaldi horiek diseinatzerakoan. Tokiko erakundeek, beren kultura-eskaintzari lotuta, gaueko jolas-eskaintza sustatzen dute. Eskaintza horretan, substantzia batzuen kontsumoa zigortzen da, eta, aldi berean, atsedenik gabeko jaiegunak sustatzen dira. Horrek ez du hari logiko bat jarraitzen, eta, jakina, eztabaida askotarako eman dezake. Musika-jaialdien gorakadak erronka berriak planteatzen ditu, jaialdi bat negozio bat da, eta bere onurak maximizatu nahi ditu; hala ere, eta diru publikoa gero eta gehiago jasotzen denez, kontu batzuk berrikusi beharko lirateke bertaratuentzako espazio seguruagoak sortu eta egun horietan doako gutxieneko zerbitzuak ziurtatzeko. Kontsumoei dagokienez, arriskuak murrizteko ekintzak sustatzea gutxi ustiatutako estrategia da Espainian. Debekuaren ikuspegia nagusi izan da kontsumoari heltzeko estrategietan, eta jaialdiei dagokienez, arakatzeak, zigorrak eta bestelako irainak ezarri zaizkie bertaratutakoei. Arriskuak murrizteko ikuspegiak informazioa, arriskuak detektatzeko gomendioak eta material prebentiboak ematen ditu, ekitaldi horietan espazio seguruak sortzea bilatuz. Horregatik, estrategia hori maizago integratu beharko lukete jaialdien antolatzaileek. Arriskuen murrizketaren zabaltze eskasak agerian uzten ditu ‒onurak ekarri arren‒ beraiu aurrera egitea oztopatzen duten erresistentzia soziopolitikoak. Horrenbestez, argi dago ikerketan zein ekintzan ebidentzia zientifikoan oinarritutako ikuspegi historikorik ez dagoenez, ezinezkoa dela fenomeno osoa ulertzea, eta, beraz, muga hori gainditzen ez badugu, drogen errealitatea zatikatuta ikusten jarraituko dugu.
BIBLIOGRAFÍA:
- Bellis, M. A., & Hughes, K. (2003). Consumo recreativo de drogas y reducción de daños en la vida nocturna global. Adicciones, 15(5), 289-306.
- Cannabis Magazine Redacción. (2019). El consumo de drogas en festivales: ¿un riesgo añadido? Cannabis Magazine. Recuperado de https://www.cannabismagazine.net/el-consumo-de-drogas-en-festivales-un-riesgo-anadido/
- Casado, J. (2013). Consumo responsable de sustancias: La reducción de riesgos como alternativa a la prohibición.
- Cruz, N. (2023). Macro Festivales. El agujero Negro de la Música.
- Duch, M., Calafat, A., & Juan, M. (2016). Prevención y reducción de riesgos en el ocio nocturno: el papel de las corporaciones locales. Revista española de drogodependencias, 41(2), 120-134.
- Esteve, A. (2019). El consumo de drogas en festivales: ¿un riesgo añadido? MetropoliAbierta, El español. Recuperado de https://metropoliabierta.elespanol.com/el-pulso-de-la-ciudad/20190602/el-consumo-de-drogas-en-festivales-un-riesgo-anadido/403209734_0.html
- Ibrahim-Achi, D., Miró, Ò., Galicia, M., Supervía, A., Puiguriguer Ferrando, J., Ortega Pérez, J., & Burillo-Putze, G. (2021). Red de Estudio de Drogas en Urgencias Hospitalarias en España (Registro REDUrHE): análisis general y comparación según asistencia en día laborable o festivo. Emergencias, 33(5).
- Lloret Irles, D., & Cabrera-Perona, V. (2023). Medidas de prevención del consumo de drogas y daños asociados en contextos de ocio. Madrid: Ministerio de Sanidad. Delegación del Gobierno para el Plan Nacional sobre Drogas.
- Martínez Oró, D. P. (2019). La dimensión sociopolítica de la reducción de daños y de riesgos en el Estado español. Revista española de drogodependencias, 44(3), 52-66.
- Vidal, C. (2017). Los Servicios de Análisis de Sustancias: el camino hacia el reconocimiento que merecen. RDR-Drogas. Drogas, reducción de daños y riesgos, políticas de drogas. Recuperado de https://claudiovidal.wordpress.com/2017/03/31/los-servicios-de-analisis-de-sustancias-el-camino-hacia-el-reconocimiento-que-merecen/
- Vidal, C. (2018). Perros detectores de drogas en festivales: ¿más daño que prevención? RDR-Drogas. Drogas, reducción de daños y riesgos, políticas de drogas. Recuperado de https://claudiovidal.wordpress.com/2018/09/11/perros-detectores-de-drogas-en-festivales-mas-dano-que-prevencion/
- Vidal, C., Navarro, J., & Fernández Piedra, D. (2023). Energy Control: Observatorio de consumos, riesgos y cuidados 2023. Informe técnico. Ministerio de Derechos Sociales y agenda 2030. Barcelona: Asociación Bienestar y Desarrollo. Recuperado de Chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://energycontrol.org/wp-content/uploads/2024/03/OEC2023_INFORME_DEF.pdf
- [Sin autor especificado]. (2022). Cuántos festivales hay en España. Idasfest. Recuperado de https://www.idasfest.es/blog/cuantos-festivales-espana
- [Sin autor especificado]. (s.f.). [Enlace a la página de Energy Control]. Recuperado de https://abd.ong/programas/energy-control/
